Collectief wonen in een collectief landschap

Studie uitgevoerd in opdracht van Vlaams Bouwmeester in samenwerking met UGent: Labo S (Michiel Dehaene en Bruno Notteboom) en Labo A (Kris Coremans).

Ontwerpteam Bovenbouw: Dirk Somers, Sam Lanckriet, Marius Grootveld, Jana Hlavova, Gosia Olchowska en Eline Aerts.

Luchtfoto van het verstedelijkt gebied ten zuiden van Antwerpen

Een landschappelijke insteek op het suburbane: Nicolas Poussin, Paysage avec les funérailles de Phocion (1648)

De rurale onderlegger van de nevelstad.

De nevelstad vandaag.

Een trendscenario voor de nevelstad.

Een alternatief, landschappelijk scenario voor de nevelstad.

Bestaande gewestplansituatie

Trendscenario

Alternatief bestemmingsplan

Landschappelijke figuur voor de smalle zoom. De smalle zoom is een compact, lineair type dat erg geschikt is om de zijdelingse perceelgrens van een bebouwde kavel af te boorden.

Bestaande gewestplansituatie

Trendscenario

Alternatief bestemmingsplan

De brede zoom is een lineair type dat erg geschikt is om de zijdelingse perceelsgrens van een bebouwde kavel af te boorden. Anders dan de smalle zoom, is de brede zoom een genereus type dat zich goed verhoudt tot een ruimere landschappelijke maat.

Bestaande gewestplansituatie

Trendscenario

Alternatief bestemmingsplan

Het antichambre is een appartementsgebouw evenwijdig met de straat. Door zich achteraan het vertuinde landschap op te stellen, fungeert het antichambre als een poortgebouw op de grens tussen een kleinschalige en een middenschalige kavelstructuur.

Bestaande gewestplansituatie

Trendscenario

Alternatief bestemmingsplan

Het hoekgebouw is een appartementsgebouw dat gestalte geeft aan één hoek van een landelijke kavel.

Bestaande gewestplansituatie

Trendscenario

Alternatief bestemmingsplan

De woonschuur is een dubbelzijdige variatie op de zoom. Door haar symmetrische snede combineert de woonschuur het model van de antichambre met de ruimtelijke logica van de smalle zoom.

Bestaande gewestplansituatie

Trendscenario

Alternatief bestemmingsplan

Het carré is de meest autonome figuur van de gepresenteerde reeks. Het blok gedijt in een opstelling die alzijdig vrij is.

De ontwikkelingslogica voor een morsig bouwblok

In een eerste fase wordt een deeltje van het achterliggende woonuitbreidingsgebied bezet door een forse woonschuur. Tegenover deze densificatie staat het vrij en zichtbaar maken van de diepte van het bouwblok vanaf de steenweg. Delen van het woonuitbreidingsgebied worden herbestemd als groenzone (grotendeels agrarisch maar ook deels recreatief ingevuld).

Een fietstocht langs de woonschuur.

Een andere reeks onderbezette kavels langs de steenweg wordt herontwikkeld met een smalle zoom. De zoom ontsluit een tweede keer het achterliggende gebied. Ook bij deze verdichtingsslag hoort een afwaardering van het woonuitbreidingsgebied tot groenzone. Hierdoor ontstaat een interessante dooradering van de open ruimte, onder de vorm van erfdienstbaarheden.

In een hoek van het centrale gebied projecteren we een hoekgebouw, ter vervanging van wat kleine verspreide bebouwing. Het hoekgebouw zet de dambordfiguur van het nieuwe landschap in de verf. Nieuwe diagonale doorzichten geven plasticiteit aan dit alternatieve landschap.

Enkele verouderde woningen worden vervangen door een antichambre-figuur langs de achterliggende woonstraat. Daardoor kan ook hier een dichtgeslibde straat weer proeven van de schaal van het landschap. Het gebouw creëert ook een dwarse nieuwe veldweg, die toelaat om het grote binnengebied nu diagonaal te doorkruisen.

De hond uitlaten bij het hoekgebouw.

Een pocket landscape gevormd door twee smalle zoomtypes creëert een nieuwe doorbraak langs de westzijde van het grote blok. Daardoor wordt de dooradering compleet. Het wordt nu mogelijk voor langzaam verkeer om parallel aan de steenweg, via het nieuwe landschap het blok te dwarsen. Het alternatieve raster krijgt stilaan vorm.

Langs de steenweg ontwikkelt zich een carré. Het blok bestendigt twee zijden van het reeds aangezette dambordlandschap, en creëert een derde opening langsheen de steenweg. Met deze operatie illustreren we de accumulatie van weefselcapaciteit die in het dambord verborgen ligt. Dit raster/dambord laat toe om tegelijkertijd stapsgewijs te verdichten en het landschap weer met het wonen te verbinden.

Aan het oostelijke einde van dit bouwblok vullen we een aantal kavels in met een drieling type smalle zoom. Zo ontstaat een pocket landscape dat zich niet in de rasterlogica inschrijft, maar wel de schaal van onregelmatige flarden onbebouwde ruimte omzet in attractieve open ruimte.

Grazen tussen de smalle zomen.

Deze systemische logica hebben we doorgetekend tot in het centrum van Kontich. Met een reeks middenschalige operaties, die telkens de densiteit lokaal lichtjes verhogen, construeren we een alternatief woonlandschap, waar nieuwe functionele structuren en nieuwe landschappelijke taferelen hand in hand gaan met het realiseren van een nieuwe verdichtingsslag.

Tuinieren in de brede zoom.

Vogelvlucht van het plan.

terug naar bovenbouw back to bovenbouw